Βοϊράνη - Παρασκευάς Ελευθεριάδης

του Βασίλη X. Ριτζαλέου

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Βοϊράνη στο τεύχος 25, το έτος 1995

Μια ηρωική μορφή του χωριού μας που έπεσε στο Αλβανικό μέτωπο

Παρασκευάς Ελευθεριάδης

Ο Παρασκευάς Ελευθεριάδης γεννήθηκε στο Γάλαν ή Κάγιαλαν στην αλησμόνητη Κερασούντα του Πόντου, το 1915.

Ήταν το τρίτο από τα τέσσερα παιδιά της οικογένειας του ιερέα Σάββα Ελευθεριάδη και της Δέσποινας Τελίδου. Το 1923 έρχεται πρόσφυγας στη Λιθακιά της Ζακύνθου, με τη μητέρα και τα αδέλφια του, όπου και εγκαθίστανται προσωρινά, αναζητώντας ταυτόχρονα και τον πατέρα τους, που έφυγε νωρίτερα από την πατρίδα καταδιωκόμενος από τους Τούρκους.

Το 1924 μαθαίνουν ότι ο πατέρας τους βρίσκεται στη Δράμα και εγκαταλείπουν το νησί. Φτάνουν στη Θεσσαλονίκη, όπου αναγκάζονται να παραμείνουν υποχρεωτικά για απολύμανση, για χρονικό διάστημα δύο μηνών. Στον Άγιο Αθανάσιο έρχονται το χειμώνα του 1924, αλλά ο παπα-Σάββας, εξαντλημένος από τις κακουχίες, πεθαίνει 17 ημέρες πριν ανταμώσει με την οικογένεια. Θα μείνουν εδώ στα «τολ» των προσφύγων.

Στο δημοτικό σχολείο ο Παρασκευάς παρακολουθεί τέσσερις τάξεις. Η ευφυΐα του τον βοηθά να πάει κατευθείαν από τη Δευτέρα στην Τετάρτη τάξη. Αυτή η εξυπνάδα και η έμφυτη ευγένειά του είχαν σταθεί αιτία, για να ζητήσει μια οικογένεια στη Ζάκυνθο την υιοθεσία του, πράγμα που αρνήθηκε η μητέρα του.

Τελειώνοντας το δημοτικό πηγαίνει στο γυμνάσιο - διδασκαλείο Δράμας. Θα ολοκληρώσει την παρακολούθηση των μαθημάτων το 1934 και θα επιστρέψει αμέσως στο χωριό μας, όπου θα εργαστεί σαν δάσκαλος για ένα χρόνο.

Κατόπιν υπηρετεί τη στρατιωτική του θητεία με το βαθμό του εφέδρου ανθυπασπιστή την περίοδο 1936 -1938. Ο πόλεμος στην Αλβανία τον βρίσκει να διδάσκει στην Πέμπτη τάξη του δημοτικού μας σχολείου. Τα μαθήματα είχαν μόλις αρχίσει και ο Παρασκευάς επιστρατεύτηκε αμέσως, όπως και πολλοί άλλοι νέοι του χωριού. Την τελευταία μέρα έγραψε στο μαυροπίνακα, λίγο πριν αποχαιρετίσει τους αγαπημένους του μαθητές: Ζήτω η πατρίς, θα πάμε κι εμείς.

Όλοι οι επιστρατευόμενοι συγκεντρώθηκαν στο δημόσιο δρόμο -στην Εθνική οδό- και από εκεί προωθήθηκαν είτε στο Αλβανικό μέτωπο είτε στη γραμμή των οχυρών στα ελληνο-βουλγαρικά σύνορα.

Τα στοιχεία που ακολουθούν για τις συνθήκες του ηρωικού θανάτου του Παρασκευά Ελευθεριάδη, μέσα στο αλβανικό έδαφος, προέρχονται από τη Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού και από τα αρχεία που παρέμειναν κλειστά ως το 1960.

Η διαταγή του Γ' Σώματος Στρατού ήταν σαφής: κατάληψη και σταθεροποίηση της γραμμής στα υψώματα 2068 - 2148 - 1840 του όρους Κάμια, βόρεια της Κορυτσάς. Αν και οι πρωτοφανείς συνθήκες ψύχους, στις αρχές Φεβρουάριου 1941, στάθηκαν αιτία για τον περιορισμό των επιχειρήσεων, η συγκεκριμένη επίθεση θα έδινε σημαντικά πλεονεκτήματα για μελλοντικές επιχειρήσεις στο Βόρειο Τομέα του Μετώπου.

Το δύσκολο εγχείρημα ανατέθηκε στο 27ο Σύνταγμα Πεζικού που ανήκε στην 9η Μεραρχία Ανατολικής Μακεδονίας. Πρέπει να σημειώσω ότι στρατιωτικές μονάδες μεταφέρονταν από τις περιοχές μας στο Αλβανικό Μέτωπο, για να ενισχύσουν ή να αντικαταστήσουν τις εκεί μονάδες. Η επιχείρηση παρουσίαζε σοβαρές δυσχέρειες, γιατί το έδαφος ήταν απότομο και καλύπτονταν από ένα παχύ στρώμα χιονιού. Τα κρυοπαγήματα αυξάνονταν καθημερινά και έριχναν το ηθικό των στρατιωτών. Η μικρή αναβολή των έξι ημερών για την επίθεση δεν είχε κανένα αποτέλεσμα.

Οι άνδρες του 3ου Τάγματος του 27ου ΣΠ -ανάμεσά τους και ο έφεδρος ανθυπασπιστής Ελευθεριάδης Παρασκευάς- προμηθεύτηκαν λευκή επένδυση και χιονοπέδιλα στις 9 Φεβρουάριου, περιμένοντας το σύνθημα. Ο Ταγματάρχης Παν. Φακίνος, Διοικητής του Τάγματος, διέθετε τον 9ο λόχο και μία διμοιρία πολυβόλων και πεζικού. Τους ακολούθησαν 100 Αλβανοί χωρικοί, που επιστρατεύθηκαν για τη διάνοιξη δρόμου. Το βράδυ της 9ης Φεβρουάριου έφθαναν κοντά στο ύψωμα 1876, γνωστό ως Μνήμα της Γραίας.

Η κατάσταση των στρατιωτών είναι δραματική. Η προέλαση δεν μπορεί να συνεχιστεί με τον ίδιο ρυθμό κάτω από τις άσχημες καιρικές συνθήκες. Πεζός σύνδεσμος ενημερώνει τη Μεραρχία για τη συνέχιση των χιονοπτώσεων και το δριμύ ψύχος. Δίνεται εντολή να κατασκηνώσουν στο ξέφωτο και να συγκεντρώσουν ξύλα για τη θέρμανση των ανδρών. Πουθενά δε φαίνεται προς το παρόν Ιταλική αντίσταση. Είναι η μοναδική ευχάριστη είδηση.

Εξαιτίας της κρίσιμης κατάστασης ο Υποδιοικητής του Συντάγματος, Ταγματάρχης Παπαβασιλείου, καταφθάνει στο ύψωμα, για να λάβει ο ίδιος μέρος στην επιχείρηση της 10 Φεβρουάριου. Εκείνη την ημέρα ο Παρασκευάς, γνωρίζοντας τη δυσκολία της αποστολής, λέει σ’ έναν στρατιώτη: «Αν σε τρεις μέρες δεν επιστρέψω, ειδοποίησε τη μάνα μου ότι σκοτώθηκα».

Οι περίπολοι που στέλνονται για τη χάραξη δρομολογίων και τη διαπίστωση των ιταλικών θέσεων δέχονται επίθεση πολυβόλων. Ο εχθρός, που ενημερώθηκε από τις δικές του περιπόλους για τις κινήσεις των στρατιωτών μας, έστειλε έγκαιρα Ιταλούς χιονοδρόμους και μία δύναμη λόχου με πολυβόλα.

Ήταν φανερό πως το ύψωμα 2148, γνωστό ως Γκούρι Τοπίτ, βρισκόταν σε ιταλικά χέρια και θα χρειαζόταν μεγάλη προσπάθεια για την κατάληψή του. Κατόπιν σχετικής διαταγής, ο Υποδιοικητής του 27ου ΣΠ προχώρησε στην εκδήλωση επίθεσης κατά του υψώματος. Από τις 11 το πρωί στις 11 Φεβρουάριου που αρχίζει η επίθεση ως τις 2 το μεσημέρι, πέντε από τις εννέα εστίες ιταλικής αντίστασης έχουν εξουδετερωθεί. Η ορμή των Ελλήνων στρατιωτών είναι μεγάλη. Τίποτε δεν μπορεί να τους σταματήσει, ούτε το χιόνι, ούτε τα κρυοπαγήματα, ούτε τα ιταλικά πολυβόλα.

Η συνέχιση της επίθεσης τις υπόλοιπες ώρες της ημέρας δεν ήταν δυνατή, καθώς γρήγορα θα σκοτείνιαζε, και αποφασίστηκε η ολοκλήρωση της κατάληψης του υψώματος Γκούρι Τοπίτι να επιδιωχθεί με νυχτερινή ενέργεια.

Η επίθεση εκδηλώθηκε στη μία μετά τα μεσάνυχτα και πέτυχε την κατάληψη ολόκληρου του υψώματος, εκτός της τελευταίας βραχώδους κορυφής, και σύμφωνα με σχετική διαταγή απαγορεύτηκε οποιαδήποτε προώθηση.

Για άλλη μια φορά ο Έλληνας στρατιώτης έκανε το καθήκον του, ξεπερνώντας όλα τα εμπόδια. Κατά την επιχείρηση η 9η Μεραρχία Ανατολικής Μακεδονίας έχασε τέσσερις αξιωματικούς και τριάντα δύο οπλίτες. Τα ονόματα των νεκρών αξιωματικών είναι:
Ταγματάρχης Παναγιώτης Φακίνος (Διοικητής του 3ου Τάγματος του 27ου ΣΠ)
Ανθυπολοχαγοί Γεώργιος Φώτας και Μάρκος Τριανταφύλλος
Και ο έφεδρος ανθυπασπιστής Ελευθεριάδης Παρασκευάς του Σάββα.

Η είδηση του θανάτου έπεσε σαν βόμβα στη μικρή κοινωνία του χωριού, που όμως δεν τόλμησε να την ανακοινώσει στην πολυβασανισμένη μάνα του για ένα περίπου μήνα. Όταν εκείνη το έμαθε, σπάραζε για τον άδικο χαμό του και μοιρολογούσε, όπως λένε αυτοί που έζησαν την κυρα-Δέσποινα από κοντά για τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής της.

Έτσι χάθηκε ο γενναίος συγχωριανός μας στη χιονισμένη βουνοκορφή του όρους Κάμια (2148 μέτρα), μέσα στο αλβανικό έδαφος. Μαζί με τους ηρωικούς συμπολεμιστές του ετάφη στο ύψωμα Γκούρι Τοπίτ, μακριά από τα αγαπημένα του πρόσωπα. Ας είναι ελαφρύ το χώμα που τους σκεπάζει.

Ευχαριστώ θερμά τα ανίψια του, Παναγιώτη, Σάββα, Παρασκευά και Δέσποινα Ελευθεριάδη για την πολύτιμη βοήθεια τους
Βασίλης X. Ριτζαλέος

Σημείωση διαχειριστή: Δεν είναι καλή ιδέα να διδάσκεται το κείμενο αυτό στους μαθητές του Δημοτικού και του Γυμνασίου του χωριού στις επετείους του ΟΧΙ, συμπληρωματικά, μαζί με την ύλη που υπάρχει από το Υπουργείο; Έτσι, για να τιμούμε τους αγώνες τους.