Στο Αλάτσαμ κάποτε - Αφήγηση του Ιωάννη Ιωαννίδη (1999)

του Κώστα Κυριαζή-Κηπουρού

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Βοϊράνη», τεύχος 43, έτος 1999

Ο συγχωριανός μας Ιωάννης Ιωαννίδης θυμάται και αφηγείται την ιστορία και την καταστροφή τον Αλάτσαμ, παρουσία τον Ανέστη Τοπιτζόγλου και Πέτρου Παπαδόπουλου.

Ονομάζομαι Ιωάννης Ιωαννίδης του Δημητρίου. Γεννήθηκα στο Αλάτσαμ Πόντου στις 15 Αυγούστου 1909.

Ιωάννης Ιωαννίδης του Δημητρίου

Το Αλάτσαμ είναι η αρχαία Βυζαντινή Λεοντούπολις, είναι κτισμένη στους πρόποδες του όρους Προφήτου Ηλίου. Διασχίζεται από ομώνυμο ποτάμι.
Είχε δύο Εκκλησίες, του Μιχαήλ Αρχαγγέλου και των Ταξιαρχών και δυο Δημοτικά σχολεία. Ένα Αρρεναγωγείο και ένα Παρθεναγωγείο, που λειτουργούσαν το καθένα με τέσσερις δασκάλους, συντηρούμενα από κοινοτικά έσοδα (όπως από ενοίκια κτημάτων και από τα κάλαντα των μαθητών οργανωμένα σε γκρουπ με επικεφαλείς σχολικούς Εφόρους και δασκάλους).

Ο πληθυσμός του ανήρχετο σε έξι χιλιάδες. Σήμερα αριθμεί 13.000 κατοίκους.

Παραγωγή του ήταν και εξακολουθεί να είναι ο καπνός και τα δημητριακά, οι κάτοικοι ασχολούνται και με την κτηνοτροφία.

Τοπάρχης είναι Έπαρχος και υπάγεται στο Νομό Σαμψούντος, Εκκλησιαστική Επαρχία Αμασείας με έδρα Μητρόπολης την Σαμψούντα. Οι κάτοικοι ασχολούντο με το εμπόριό, τα επαγγέλματα και τη γεωργία εκτός τους καπνεμπόρους είχε και εταιρείες καπνού, όπως η Αλιστον, η Αμέρικαν Τάμπακ και το Γαλλικό Μονοπώλιο καπνού η Ρεζή κ.α.

Επειδή όλα τα κακά προήλθαν με την ανατροπή του Σουλτάνου Χαμίτ από τους Εμβέρ, Ζαλαάτ, Νιαζίμ, οι οποίοι διακήρυτταν ότι θα φέρουν Ελευθερία, Δικαιοσύνη Πρόοδο, αναφέρω μερικά ιστορικά γεγονότα.

Τον Σουλτάνο μετά την ανατροπή του, τον μετέφεραν στην Θεσσαλονίκη και τον εγκατέστησαν στην έπαυλη Αλατίνη, και όταν με τους Βαλκανικούς Πολέμους επέκειτο η κατάληψή της από τον Ελληνικό Στρατό, τον πήραν οι Γερμανοί και με Αντιτορπιλικό μέσω θαλάσσης Μαρμαρά, τον μετέφεραν στην Προύσα όπου εκεί και πέθανε το 1918.
Το 1914 κατά τα μέσα Ιουλίου κηρύσσεται ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, (η Τουρκία τάσσεται στο πλευρό της Γερμανίας). Μέσα στον πόλεμο αυτό στρατολογούνται Έλληνες στα τάγματα εργασίας (στα λεγόμενα Αμελέ Ταπουρού) οι οποίοι ασχολούντο με την κατασκευή δρόμων και άλλες εργασίες προς εξυπηρέτηση στρατιωτικών αναγκών, πολλοί δε από αυτούς πέθαναν από κακουχίες.
Τότε στη διάρκεια του πολέμου κατά το 1916 οι δυνάμεις της Αντάντ (Αγγλία, Γαλλία κλπ.) έχοντες ως σκοπό να καταλάβουν την Κωνσταντινούπολη, καταλαμβάνουν τη Χερσόνησο Καλλιπόλεως (Στενά των Δαρδανελίων).
Τότε εμφανίζεται ο Κεμάλ ο οποίος υπηρετούσε ως στρατιωτικός Ακόλουθος της Τουρκικής Πρεσβείας στην Σόφια και ζητούσε με επανειλημμένες αναφορές του, από τον Εμβέρ, να τον πάρει από εκεί και να τον στείλει στο μέτωπο.
Τον παίρνουν από την Πρεσβεία του από την Σόφια και τον στέλνουν στο μέτωπο των Δαρδανελίων. Τότε στο μέτωπο αρχιστράτηγος ήταν ο Γερμανός Φον Σέντερ και του αναθέτει διοίκηση Μεραρχίας. Εκεί δοξάστηκε, έδειξε μεγάλες στρατιωτικές ικανότητες.

Εν τω μεταξύ αρχίζουν οι εκτοπίσεις Ελληνικών πληθυσμών σε όλη την Τουρκία, αμφιβάλω αν μέχρι το τέλος του πολέμου οι μισοί επέζησαν.

Ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, έληξε στο τέλος 1918, η Τουρκία ηττημένη στο πλευρό της Γερμανίας, σύμφωνα με τη Συνθήκη Ειρήνης (η Τουρκία) αφοπλίζεται πλην όμως 6 μεραρχίες στρατού με πλήρη οπλισμό κρατούσε στις Ανατολικές περιοχές υπό τον στρατηγό Καρά Κιαζίμ.
Τότε ο Κεμάλ ευρισκόμενος στην Κωνσταντινούπολη ως επιθεωρητής στρατού ήρθε προς συνάντηση του στρατηγού Καρα Κιαζίμ με την εντολή να αφοπλιστούν και αυτές οι μεραρχίες.
Όταν αποβιβάστηκε στην Σαμψούντα κάνει συγκέντρωση την 19.5.1919, όλων των παραγόντων της πόλης και ζητεί από όλους την συνδρομή τους για να εκδιώξουν τον κατακτητή.
Εντωμεταξύ, όταν έμαθε ο Σουλτάνος τον σκοπό του, δίδει εντολή στον Καρά Κιαζίμ να τον συλλάβει, ο οποίος όχι μόνο δεν τον συνέλαβε αλλά διέθεσε και τις 6 μεραρχίες του υπό τας διαταγάς του γιατί ο Κεμάλ τον έπεισε ότι κινδύνευε η πολιτεία.
Με τα διάφορα επιχειρήματα του αρχίζει ο αγώνας του για την εκδίωξη των κατακτητών. Ο αρχικός σκοπός του ήταν να εκθρονίσει τον Σουλτάνο. πράγμα που το επέτυχε το 1920.

Σε εκείνη την περίοδο ακριβώς, ο εκ Κερασούντος Τραπεζίτης Κωνσταντινίδης, εγκατεστημένος στη Μασσαλία της Γαλλίας συνέλαβε την ιδέα για Εθνική Εστία στον Πόντο και τότε οι πόντιοι διανοούμενοι με τις επικοινωνίες τους, με διασκέψεις των Μεγάλων Δυνάμεων και το Βενιζέλο, επιτυγχάνουν με τη Συνθήκη των Σεβρών να συμπεριληφθεί και η ανεξαρτησία του Πόντου.

Ο Κεμάλ, μετά την επικράτησή του, αρχίζει την συστηματική εξόντωση του ελληνισμού του Πόντου.
Προ των γεγονότων αυτών, ήρθε Αγγλικός Στρατός και ένα τμήμα αυτού ήλθε και στο Αλάτσαμ υπό τον καπετάν Σώλντερ, οι δε αξιωματικοί φιλοξενήθηκαν στο σπίτι του Αγγλομαθούς καπνεμπόρου Περικλή Κουζουτσάκογλου.
Μετά αποχωρούν οι Άγγλοι. Τότε συνεστήθη και το Δικαστήριο Ανεξαρτησίας στην Αμάσεια του Πόντου με πρόεδρο τον εξ Αλάτσαμ Κεβετσή Εμίν Μπέη, δικηγόρο Σαμψούντος ο οποίος ήταν από τους πρώτους προσχωρήσαντες στον Κεμάλ.
Κατόπιν αρχίζουν οι συλλήψεις όλων των υποτιθέμενων ότι συμμετείχαν εις το κίνημα ανεξαρτησίας του Πόντου, οι οποίοι ήταν άνθρωποι του πλούτου και του πνεύματος.
Η Σαμψούντα μόνον, έστειλε 62 στην αγχόνη. Κατά το διάστημα αυτό αρχίζουν οι συλλήψεις των ανδρών σε όλες τις πόλεις του Πόντου όπως στο Αλάτσαμ.

Τους άνδρες τους συγκεντρώνουν στις καπναποθήκες του Ρεζή και αρχίζουν οι αποστολές.

1η Αποστολή, από 250 άνδρες εκτοπίζονται στο Κουρδιστάν οι οποίοι έφθασαν στον τόπο προορισμού τους, βασανιζόμενοι.

2η Αποστολή προκρίτων, από 200 άνδρες, αφού τους απομάκρυναν περί τα 5 - 6 χιλ. δεμένους οπισθάγκωνα, τους τουφέκισαν μέσα στο δάσος (Δουράνταγ).

3η Αποστολή, 67 νέων τους οποίους προόριζαν ως στρατεύσιμους τους μεταφέρουν στην Πάτρα και με άλλους συνομήλικούς τους, τους έφεραν στο χωρίο Σελαμελίκ τους έκλεισαν στην εκκλησία και τους έκαψαν ζωντανούς.

4η Αποστολή, από 2.500 γυναικόπαιδα στα οποία είχα το ατύχημα να είμαι κι εγώ, με πορεία πολλών ήμερων δίχως τέλος. Μετά την Σεβάστεια συναντώνται αποστολές από όλα τα μέρη του Πόντου, όπου μπορούσε ο καθένας να φύγει από την αποστολή, άλλος δωροδοκώντας και άλλος αποπλανώντας τους συνοδούς χωροφύλακες. Και αυτοί που έφευγαν να σωθούν από την ταλαιπωρία του δρόμου τους συνελάμβαναν ξανά, και συνεχίζονταν το μαρτύριο μέχρι να τελειώσουν όλοι με το εν κακουχιών θάνατο.

5η Αποστολή, από 1025 γυναικόπαιδα

6η Αποστολή, από 500 γυναικόπαιδα έχοντες την ίδια τύχη με τους προηγούμενους.

Η Εκκλησία του Μιχ. Αρχαγγέλου (των Ταξιαρχών) ήτο κτισμένη σε επιδεικτική, δεσπόζουσα θέση και το καμπαναριό της υψωνόταν έως τον ουρανό σαν να διαμαρτυρόταν ακατάπαυστα εις τον Θεόν για όσα συνέβαιναν εις βάρος των χριστιανών αν υπολογίσει κανείς ότι εκκλησίες πυρπολήθηκαν μαζί με χιλιάδες πιστούς.

Δεν παραλείπω να προσθέσω ότι ο νέος αρχηγός του Τουρκικού Κράτους Κεμάλ Ατατούρκ μέσα στα γενικά μέτρα που πήρε την Άνοιξη του 1921 ήταν και η απόλυση των υπηρετούντων μη μουσουλμάνων (γαίρι μουσλήμ) υπαλλήλων εις το Τούρκικο Δημόσιο.
Μετά από όλα αυτά επακολούθησαν οι απαγχονισμοί και οι σφαγές των Ελλήνων του Πόντου, οι οποίοι δια του τίμιου αίματος τους έγραψαν νέες σελίδες εις την πολυτάραχη ιστορία του έθνους.

Τετιμημένοι μάρτυρες του Πόντου, η μνήμη σας είναι αιώνια.

Ονόματα αρχηγών οικογενειών από το Αλάτσαμ

1918 στο Αλάτσαμ. Ο Ιορδάνης Ιωαννίδης, καπνέμπορος, με την οικογένειά του

Σύμφωνα με τα λεγόμενα του συγχωριανού μας Ιωάννη Ιωαννίδη, ηλικίας σήμερα 90 χρόνων, από το 1923 ως το 1925 εγκαταστάθηκαν στο χωριό μας περίπου 100 οικογένειες, προερχόμενες από το Αλάτσαμ του Πόντου.

Ο λόγος που το επέλεξαν ήταν η παρουσία σ' αυτό του ιατρού Αριστείδη Παπαδόπουλου, ο οποίος είχε τελειώσει την Ιατρική Αθηνών το 1919 και είχε εγκατασταθεί στο χωριό, όπου άσκησε την ιατρική επί πολλά χρόνια.

Μενέλαος Ιωαννίδης
Αρτεμίδωρος Ιωαννίδης
Ιωάννης Ιωαννίδης
Παπα - Κυριάκος Παπαδόπουλος
Ιορδάνης Γιανσακίδης
Κυπριανός Ξανθόπουλος
Ελένη χήρα Νικολάου Παπαδόπουλου (γιαγιά του τ. Προέδρου του χωριού Ν. Παπαδόπουλου)
Άνθιμος Παπαδόπουλος
Ιωάννης Παπαδόπουλος
Δημήτριος Πετρίδης
Ιωάννης Ουζούνογλου
Μιχαήλ Ουζούνογλου
Ιωάννης Τσιμπιρής
Μιχαήλ Ιωαννίδης
Δημήτριος Ξανθόπουλος (Κερένταης)
Μιχαήλ Τεμίρογλου.

Σημείωση: Για να τον πλήρη κατάλογο των οικογενειών από το Αλάτσαμ, δείτε το Οι γενάρχες μας - Αλάτσαμ Πόντου

• Ιστορία
• Πρόσφυγες