Οι θηριωδίες των Βουλγαρικών Αρχών κατοχής (1941-1944) στο χωριό μας

του Βασίλη X. Ριτζαλέου

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Βοϊράνη», τεύχος 24, έτος 1995

Άγιος Αθανάσιος 29 Σεπτεμβρίου 1941 ώρα 10:00 π.μ.

Ο θόρυβος της μηχανής του πολεμικού αεροπλάνου φέρνει όλους τους κατοίκους μπροστά στα παράθυρα των σπιτιών τους. Έντρομοι παρακολουθούν την αναγνωριστική πτήση του στην περιοχή και σε λίγο ακούν δύο απανωτές εκρήξεις. Στη γειτονική κοινότητα, το Δοξάτο, έχει αρχίσει η συγκέντρωση του πληθυσμού από τις βουλγαρικές αρχές κατοχής. Στη διάρκεια της προηγούμενης νύχτας, μικρές ομάδες ανταρτών χτύπησαν αστυνομικούς σταθμούς και κοινοτικά καταστήματα σε 16 δήμους και 10 κοινότητες (και στον Άγιο Αθανάσιο) στον κάμπο της Δράμας.

Έτος 1941. Λίγο πριν τον πόλεμο συγχωριανοί αμέριμνοι τα πίνουν παρέα με τους ήχους ενός φωνόγραφου

Η πρώτη επίθεση, περίπου τα μεσάνυχτα εκείνης της Κυριακής, σημειώθηκε στην Αστυνομία του Δοξάτου με 6 συνολικά θύματα.

Ο βομβαρδισμός της γειτονικής κοινότητας ήταν η πρώτη πράξη του δράματος. Από τις 7:30 το απόγευμα, οι κάτοικοι του χωριού μας ακούν τις ριπές των πολυβόλων στο Δοξάτο. Όσοι δεν έχουν κιόλας εγκαταλείψει την κοινότητα αποφασίζουν να βρουν καταφύγιο στο βουνό ανάμεσα στις κοινότητες Κυργίων - Κεφαλαρίου.

Τα ξημερώματα φθάνουν στο βουνό επιζώντες από τη σφαγή του Δοξάτου, ανάμεσά τους ο Ευάγγελος Κύρου, ο Κωνσταντίνος Τζίμας, ο Άγγελος Θασίτης (που μου τα διηγήθηκε μετά από 54 χρόνια). Την τελευταία στιγμή πείθουν αρκετές οικογένειες να παραμείνουν στο καταφύγιό τους, διότι η τύχη των γειτονικών κοινοτήτων θα μπορούσε να είναι κοινή. Ο κ. Θασίτης, μάλιστα, δείχνει τις πληγές του, στα χέρια και στο πρόσωπο, για να διαλύσει τις όποιες αμφιβολίες.

24/5/1943. Η Βουλγάρικη ηγεσία στην πλατεία του χωριού

Σήμερα, παρουσιάζουμε, για πρώτη φορά, τη μαρτυρία τριών συγχωριανών μας στις 24 Μαΐου 1945, στους πρώτους μήνες της απελευθέρωσης, για την εξέγερση της Δράμας και τις βουλγαρικές διώξεις εναντίον του ελληνικού στοιχείου ως το Σεπτέμβριο του 1944.

Ο Μενέλαος Ιωαννίδης ετών 46, γεωργός, ο Σάββας Συμεωνίδης ετών 47 γεωργός, και ο Ιωάννης Παπαδόπουλος ετών 42, γεωργός, καταθέτουν μπροστά στο κοινοτικό κατάστημα, στην Επιτροπή του ελληνικού κράτους για τα εγκλήματα πολέμου στη Δράμα από τις βουλγαρικές αρχές κατοχής:

Άγιος Αθανάσιος (700 οικογένειες), 24 Μαΐου 1945.
Κατά το κίνημα του Σεπτεμβρίου 1941 δολοφονήθηκαν στο χωριό από τους επαναστάτες ο Βούλγαρος πρόεδρος της κοινότητας και ο επίσης Βούλγαρος αγροφύλακας.

Οι κάτοικοι, τρομοκρατημένοι μετά τη σφαγή στο Δοξάτο, κατέφυγαν στα βουνά. Παρέμειναν στο χωριό 40 άνδρες και γυναίκες. Μετά την άφιξη του βουλγαρικού στρατού και μερικών σλαβόφωνων βουλγαρικής συνείδησης από άλλα χωριά, λεηλατήθηκαν όλα τα σπίτια του χωριού και δολοφονήθηκαν επί τόπου τέσσερεις άνδρες και μετά από λίγες μέρες τρεις ακόμα άνδρες στις φυλακές της Δράμας.

Εγκαταστάθηκαν στο χωριό 35 βουλγαρικές οικογένειες από τη Βουλγαρία. Δόθηκαν σ' αυτούς τα σπίτια και τα χωράφια Ελλήνων που εκπατρίστηκαν (σ.σ. προς τις γερμανο-κρατούμενες περιοχές) είτε με τη βία είτε με τη θέλησή τους.

Επίσης, κατασκευάστηκαν για τους Βούλγαρους εποίκους και μερικά σπίτια από την προσωπική εργασία των Ελλήνων κατοίκων. Οι εργάτες παρείχαν την εργασία τους δωρεάν δύο ημέρες τη βδομάδα, ενώ οι χτίστες πληρώθηκαν με ημερομίσθιο 120 λέβα.

Οι Βούλγαροι απέλασαν έξι ελληνικές οικογένειες, ενώ έφυγαν με τη θέλησή τους 40 οικογένειες. Εγκαταστάθηκαν στο χωριό δύο Βούλγαροι ιερείς και τρεις δάσκαλοι. Στην αρχή οι Έλληνες κάτοικοι υποχρεώθηκαν, με την απειλή προστίμου, να στείλουν τα παιδιά τους στο βουλγαρικό σχολείο. Αργότερα, όμως, οι βουλγαρικές αρχές δεν επέμεναν στην εκτέλεση της διαταγής τους. Το ηρώο του χωριού καταστράφηκε.

Η χρήση της Ελληνικής γλώσσας απαγορεύτηκε. Όσοι μιλούσαν ελληνικά κακοποιούνταν και υποχρεώνονταν στην καταβολή προστίμου. Στρατολόγησαν τους νέους της κλάσης 1940 και 1941, που κατατάγηκαν σε τάγματα εργασίας και χρησιμοποιήθηκαν σε αναγκαστική εργασία, για την κατασκευή ή επισκευή σιδηροδρομικών γραμμών.

Τα καπνά της ποικιλίας μπασμάδες, αγοράστηκαν κατά τον πρώτο χρόνο της κατοχής 35, το δεύτερο 50 και τον τρίτο 98 λέβα το κιλό. Για κάθε σπαρμένο στρέμμα οι βουλγαρικές αρχές έπαιρναν 25 κιλά σιτάρι και 30 καλαμπόκι, ενώ τα πλήρωναν 6-7 λέβα το κιλό. Αν υπήρχε υπόλοιπο, το άφηναν στον παραγωγό. Το γάλα και το μαλλί συγκεντρώνονταν στο σύνολό τους από τις βουλγαρικές αρχές, ενώ το γάλα πληρωνόταν 2-7 λέβα και το μαλλί 55 - 100 λέβα το κιλό.

Όσοι έκρυβαν μέρος της παραγωγής τους από τα είδη αυτά και γινόταν αντιληπτό από τους βούλγαρους κακοποιούνταν και τιμωρούνταν με πρόστιμο. Επίσης, το κριθάρι και ο σανός συγκεντρώνονταν στο σύνολό τους, καθένα πληρωνόταν 4 λέβα το κιλό. Στον παραγωγό έμενε μόνο ο σπόρος.

Στη διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής, οι βούλγαροι επίταξαν - με σκοπό τη σφαγή τους - περίπου 300 μεγάλα ζώα και 1000 πρόβατα. Δεν τα ζύγιζαν και εκτιμούσαν την τιμή τους με το κεφάλι. Τα μεγάλα ζώα, όσα πληρώθηκαν, πληρώθηκαν προς 1000 έως 2000 λέβα το καθένα. Τα άλογα και τα κάρα επιτάσσονταν για τις ανάγκες του βουλγαρικού στρατού, συνήθως χωρίς καμία αποζημίωση.

Οι κάτοικοι πλήρωναν φόρο για τα σπίτια τους ανάλογα με την αξία τους, την οποία οι βουλγαρικές επιτροπές εκτιμούσαν πάντα μεγαλύτερη από την πραγματική. Ακόμη, υπήρχε στρεμματικός φόρος για τα χωράφια, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τους, αν καλλιεργούνταν ή όχι εκείνη την εποχή. Εισέπρατταν φόρο για την παραγωγή καπνού, στα 1000 κιλά πλήρωναν 20.000 λέβα, ενώ πλήρωναν φόρο και για τα ζώα, μικρά και μεγάλα, χωρίς να εξαιρούνται τα σκυλιά. Ανάλογα με τη ράτσα εισέπρατταν το ποσό των 100 ως 500 λέβα.

Επίσης, έπαιρναν από κάθε οικογένεια το ποσό των 200 λέβα για την παροχή νερού, για να ποτίσουν τα χωράφια. Σε όλη τη διάρκεια της κατοχής, μία μόνο φορά και για 2 - 3 ώρες, δόθηκε νερό από την κοινοτική αρχή για το πότισμα των χωραφιών. Γενικά κάθε οικογένεια πλήρωνε ετήσιο φόρο 7-15 χιλιάδες λέβα. Πολλές φορές οι βουλγαρικές αρχές δεν έδιναν αποδείξεις για την είσπραξη των φόρων. Έδιναν μόνο λίγο ψωμί στους απόρους.

(Για την κατανόηση τον κειμένου έγινε πιστή μεταφορά από την καθαρεύουσα του επίσημου κειμένου της Επιτροπής στην απλή δημοτική). Το ιστορικό αυτό ντοκουμέντο δίνει ανάγλυφα την εικόνα της σκοτεινής περιόδου 1941 - 1944, τη συστηματική καταπίεση σε βάρος του ελληνικού στοιχείου αλλά και την ηρωική αντίσταση των κατοίκων).